03.02.2022 Tarihli Danıştay Kararı (E.2019/13805) – Yapı Denetim
T.C. DANIŞTAY Altıncı Daire Kararı
Esas : 2019/13805
Karar : 2022/1036
Karar Tarihi : 03.02.2022
ÖZET: Dava, bir yapı denetim şirketine üç defa idari para cezası verilmesine sebep olan sorumlu denetim elemanının (proje ve uygulama denetçisi mühendis) 4708 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca denetçi belgesinin iptal edilmesi ve üç yıl süreyle görev alamaması işlemine karşı açılmıştır. Danıştay 6. Dairesi, kanunda “yapı denetim kuruluşunun üç defa idari para cezası almasına sebep olan denetçilerin belgesinin iptal edileceği” düzenlenmiş olsa da, kanunda YER ALMAYAN “yapı denetim kuruluşunun üç defa YENİ İŞ ALMAKTAN MEN cezası almasına sebep olan denetçinin belgesinin iptali” yaptırımının bir Yönetmelik hükmüyle, Kanuna atıf yapılarak getirilemeyeceğine hükmetmiştir. Karar, idari yaptırımlarda kanunilik ilkesinin ve yönetmeliklerin kanunun öngörmediği bir yaptırım türü ihdas edemeyeceği ilkesinin önemli bir uygulamasıdır.
T.C.
D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2019/13805 Karar No : 2022/1036 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Bakanlığı – …
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : …
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : .. Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Bursa İli, Osmangazi İlçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parsel üzerinde bulunan … ve … YİBF nolu yapılarda 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 8. maddesi gereğince görev ve sorumluluklarını yerine getirmemesi nedeniyle yapı denetim şirketine 3 defa yeni iş almaktan men cezası verilmesine sebep olduğundan bahisle proje ve uygulama denetçisi-inşaat mühendisi davacının, anılan Kanunun 8. maddesi uyarınca denetçi belgesinin iptal edilmesine ve üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev almaması ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı olmaması için Bakanlıkça kayıtlarının tutulmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Bakanlık Oluru’nun iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; 4708 sayılı Yasa’nın 8.maddesinde 24/04/2015 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde değişiklik yapıldığı, dava konusu işlemlerin dayanağı olan fiillerin 23/05/2017 tarihli İl Yapı Denetim Komisyon Kararına göre 18/08/2011-08/03/2012 tarihlerini kapsadığı, bu tarihlerde yürürlükte bulunan 4708 sayılı Kanunun 8. maddesinin denetim şirketlerinde görev yapan denetçi mimar ve mühendislerin “denetçi belgelerinin iptal edileceğine ve üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev alamayacağı ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı olamayacağına” yönelik bir hükme yer verilmediği, hukukun temel ilkeleri arasında yer alan hukuki güvenlik, idari istikrar ve kazanılmış hakların korunması ilkelerinin ihlal edilmemesi açısından kanunların ileriye dönük etkili olacağı ve sonuç doğuracağı, istisnai haller dışında kanunların geriye yürümezliği ilkesinin geçerli olduğu kabul edilmekte olup fiil tarihinden çok sonra, ileri bir tarihte getirilen yasal düzenlemenin davacı açısından sonuç doğurmayacağı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın, usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …’ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının gerekçesi değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, 29/10/2021 günlü, 31643 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi uyarınca, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığı “Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği” şeklinde değiştirildiğinden husumetin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına yöneltilmesine karar verilerek, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Bursa İli, Osmangazi İlçesi, …Mahallesi, … ada, … sayılı parsel üzerinde bulunan …Yapı Denetim Ltd. Şti.’nin sorumluluğunda bulunan … ve … numaralı yapılarda 08/03/2012 tarihinde yapılan denetimde ruhsat ve eki projesine aykırılıkların tespit edilmesi üzerine, 4708 sayılı Kanun hükümlerine göre denetlemediğinden, 4708 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca şirkete … ve … numaralı yapılar için ayrı ayrı 1 yıl süre ile yeni iş almaktan cezası verilmesine ve kuruluş ortakları … ve …’ın yeni iş almaktan men cezası süresi içerisinde herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev almaması ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı olmaması için Bakanlıkça kayıtlarının tutulmasına ilişkin işlemlerin tesis edildiği; dava konusu işlem ile 3 farklı yeni iş almaktan cezası verilmesine sebep olan proje ve uygulama denetçisi-inşaat mühendisi olan davacının, anılan Kanunun 8. maddesi uyarınca denetçi belgesinin iptal edilmesine ve üç yıl süre ile herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda idari veya teknik bir görev almaması ve başka bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunun ortağı olmaması için “Bakanlıkça kayıtlarının tutulmasına” ilişkin yaptırım uygulandığı, proje ve uygulama denetçisi-inşaat mühendisi olması nedeniyle uygulanan … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT: 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun “Yapı denetim kuruluşları ve görevleri” başlıklı 2. maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendinde; “Proje müelliflerince hazırlanan, yapının inşa edileceği arsa veya arazinin zemin ve temel raporları ile uygulama projelerini ilgili mevzuata göre incelemek, proje müelliflerince hazırlanarak doğrudan kendilerine teslim edilen uygulama projesi ve hesaplarını kontrol ederek, ilgili idareler dışında başka bir kurum veya kuruluşun vize veya onayına tabi tutulmadan, ilgili idareye uygunluk görüşünü bildirmek” (c) bendinde; “Yapının, ruhsat ve ekleri ile mevzuata uygun olarak yapılmasını denetlemek” ve (g) bendinde; “Ruhsat ve eklerine aykırı uygulama yapılması halinde durumu üç iş günü içinde ilgili idareye bildirmek” yapı denetim kuruluşlarının görevleri arasında sayılmıştır.
Dava konusu eylem tarihinde yürürlükte olan 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun “Denetim faaliyetinin durdurulması ve izin belgesinin iptali” başlıklı 8. maddesinde denetim faaliyetinin geçici olarak durdurulması ve izin belgesinin geri alınmasına ilişkin usul düzenlenmişti. 23/04/2015 tarih ve 29335 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6645 sayılı Kanunun 32. maddesi ile 4708 sayılı Kanunun 8. maddesinde değişiklik yapılmış, madde başlığı “İdari müeyyideler ve teminat” olarak değiştirilerek, yapı denetim kuruluşlarına tespit edilen fiil ve hallere göre idari para cezası, yeni iş almaktan men cezası ve faaliyete son verme cezası öngörülmüş; yapı denetim kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anlaşılan denetçi mimar ve denetçi mühendislerin belgelerinin, Merkez Yapı Denetim Komisyonunun kararı ile iptal edileceği ve bu kişilerin üç yıl süreyle herhangi bir yapı denetim veya laboratuvar kuruluşunda görev alamayacağı hükme bağlanmıştır.
Öte yandan, 05.02.2008 tarih ve 26778 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 6. maddesinin 7. fıkrasında ise, kuruluşa Kanunun belirli bentleri uyarınca uygulanan idari yaptırımların, sorumlu denetçi mimar ve mühendisler için de tekerrüre esas alınacağı ve aynı inceleme kapsamında kuruluşa birden fazla fiilden idari yaptırım uygulansa bile bu durumun denetçiler için bir kere tekerrüre esas alınacağı düzenlenmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Kural olarak idari işlemlerin yargısal denetimi, tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılmaktadır. Ancak, suç ve cezada dayanağını Anayasadan alan lehe olan hükmün uygulanması ilkesi, sonradan yürürlüğe giren kanun hükmü suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun hükmüne göre suçlunun lehine bir düzenleme getiriyorsa, sonradan yürürlüğe giren kanun hükmünün daha önce işlenmiş olan fiillere uygulanmasını öngörmektedir. Kabahatler Kanununda da idari yaptırımlar yönünden lehe olan hükmün uygulanması ilkesi benimsenmiştir.
23/04/2015 tarihinde yapılan değişiklikte, öncelikle Yasa maddelerini ihlal ettiği tespit edilen yapı denetim kuruluşlarının cezalandırılmasının esas alındığı, yapı denetim kuruluşunun üç defa idari para cezası almasına sebep olan mimar ve mühendislerin belgelerinin iptal edileceği düzenlemelerine yer verildiği, bunun dışında denetim sorumluluğu altında bulunan bir yapıda tespit edilen ruhsata aykırılıklar vb. hususlarda denetçi mimar ve mühendislere denetim faaliyetinin belli bir süre ile yasaklanması cezası verilebileceğine yönelik bir ifadeye yer verilmediği anlaşılmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat değerlendirildiğinde, yapı denetim kuruluşuna ceza verilmesine sebebiyet veren denetçilere uygulanacak yaptırımların 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’da belirtildiği, anılan Kanun’da tek tek hangi hallerde hangi yaptırım türlerinin uygulanacağının ve hüküm bulunmayan hallerde hangi mevzuat hükümlerinin uygulanacağının ortaya konulduğu, Kanuna göre denetim şirketine üç kez idari para cezası verilmesine sebep olan denetçinin denetim belgesinin iptal edileceğinin düzenlendiği Kanun’da yer almayan bir yaptırım türünün ve bu yaptırımların uygulamasına ilişkin hususların Yönetmelikle düzenlenemeyeceği; Kanun’da yapı denetim kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anlaşılan denetçi mimar ve denetçi mühendislerin belgelerinin, Merkez Yapı Denetim Komisyonunun kararı ile iptal edileceği belirtilmesine rağmen yapı denetim kuruluşunun üç defa yeni iş almaktan men cezası verilmesine sebebiyet verildiği hallerde denetçi mimar ve mühendislerin denetçi belgelerinin iptal edileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığından, Kanun’da yer almayan ve yetki verilmeyen bir şekilde Yönetmelikle, Kanuna atıf yapılarak idari yaptırım türü ve uygulaması belirlenemeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Olayda; 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 8. maddesinin 8. fıkrasında Yapı denetim kuruluşuna üç defa idari para cezası verilmesine sebep olduğu anlaşılan denetçi mimar ve denetçi mühendislerin belgelerinin, Merkez Yapı Denetim Komisyonunun kararı ile iptal edileceğinin düzenlendiği, davalı idarenin ise Kanun’da yer almayan ve Kanuni yetki verilmeyen bir Yönetmelik hükmü ile Kanuna atıf yapılması suretiyle … Yapı Denetim Ltd. Şti’nin denetim sorumluluğunda bulunan … ve … numaralı yapıların Yapı Denetim Kanunu’nda öngörülen esaslara göre denetlenmediği ve bu suretle davacıya … Denetim Ltd. Şti’ye üç defa yeni iş almaktan men cezası verilmesine sebep olunduğu ileri sürülerek Kanun’da yer almayan bir idari yaptırım türü uygulandığı anlaşıldığından, denetçi belgesinin iptal edilmesi ve kayıt tutmaya ilişkin dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Dava konusu işlemin iptaline karar verildiğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin reddine, 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA, 3. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın … İdare Mahkemesine gönderilmesine, 03/02/2022 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.