Yapı Denetim Çalışanının Ödenmeyen Ücret (Maaş) Alacağı
Yapı denetim kuruluşlarında görev yapan denetçi mimar ve mühendisler, kontrol elemanları ve yardımcı kontrol elemanlarının ücretlerinin zamanında ödenmemesi, uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorundur. Bu sorun, ilk bakışta yapı denetim mevzuatına özgü bir mesele gibi görünse de, aslında büyük ölçüde genel iş hukuku kapsamında değerlendirilmesi gereken bir “işçi ücret alacağı” uyuşmazlığıdır.
Yapı Denetim Personelinin Hukuki Statüsü
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 25.11.2013 tarihli, E.2013/4852 K.2013/22168 sayılı kararında da vurgulandığı üzere, yapı denetim kuruluşu ile bünyesinde istihdam edilen denetçi mimar/mühendis, kontrol elemanı ve yardımcı kontrol elemanı arasındaki ilişki, kural olarak bir hizmet akdi (iş sözleşmesi) niteliğindedir. Bu nedenle taraflar arasındaki ücret uyuşmazlıkları, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabidir.
Hizmet Bedelinin Ödenme Şekli: Emanet Hesap Sistemi
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’un 5. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları uyarınca, yapı sahibi tarafından ödenecek yapı denetim hizmet bedeli, doğrudan yapı denetim kuruluşuna değil, il muhasebe birimlerinde açılan emanet nitelikli bir hesaba yatırılır; bu tutarın belirli bir kısmı ilgili idareye ve Bakanlık döner sermayesine aktarılır, kalanı ise Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği’nin 27. maddesinde düzenlenen inşaat seviyesine göre kademeli olarak yapı denetim kuruluşuna serbest bırakılır.
Bu sistemin amacı, hizmet bedelinin yapı sahibi tarafından ödenmemesini önlemek ve denetim hizmetinin karşılığının kuruluşa ulaşmasını güvence altına almaktır. Ancak bu mekanizma yalnızca yapı sahibi ile yapı denetim kuruluşu arasındaki ilişkiyi düzenler; kuruluşun kendi çalışanına (denetçi, kontrol elemanı, yardımcı kontrol elemanı) ödeyeceği ücret, kuruluşun kendi mali ve idari sorumluluğundadır ve doğrudan bu emanet hesaptan değil, kuruluşun kendi bütçesinden, iş sözleşmesi hükümlerine göre ödenir. Bir başka deyişle, hizmet bedelinin emanet hesapta bekliyor veya henüz serbest bırakılmamış olması, kuruluşun personeline karşı ücret ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Ücretin Ödenmemesi Halinde Çalışanın Hakları
Yapı denetim kuruluşunun ücreti ödememesi durumunda, çalışan diğer işçiler gibi aşağıdaki haklara sahiptir:
Haklı Nedenle Fesih: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin (II) numaralı fıkrasının (e) bendi uyarınca, ücretin kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun şekilde ödenmemesi, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshetme hakkı verir. Bu durumda çalışan kıdem tazminatına hak kazanır.
Ücret Alacağı Davası veya İcra Takibi: Ödenmeyen ücret için önce 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca zorunlu arabuluculuğa başvurulması, anlaşma sağlanamaması halinde iş mahkemesinde dava açılması veya doğrudan icra takibi başlatılması mümkündür.
Gecikme Faizi: İş Kanunu’nun 34. maddesi uyarınca, ödeme günü belirlenmiş ücretin bu tarihte ödenmemesi halinde çalışan, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizi talep edebilir.
Zamanaşımı: Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Sonuç
Yapı denetim kuruluşunda çalışan denetçi, kontrol elemanı veya yardımcı kontrol elemanının ücretinin ödenmemesi, yapı denetim mevzuatının emanet hesap sistemiyle doğrudan ilgili olmayan, esasen genel iş hukuku çerçevesinde çözülmesi gereken bir uyuşmazlıktır. Çalışanın, ücretinin ödenmemesi halinde iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı talep etme, ücret alacağı için dava veya icra yoluna başvurma ve gecikme faizi isteme hakları bulunmaktadır.