Yapı Denetim Kuruluşu Nedir?
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ve Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği’ne göre yapı denetim kuruluşu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan aldığı izin belgesi ile münhasıran yapı denetimi görevini yürüten, ortaklarının tamamı mimar ve mühendislerden oluşan bir tüzel kişidir. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere, bir yapı denetim firması kurmak isteyenlerin öncelikle dikkat etmesi gereken en temel şart, şirket ortaklığının yalnızca mimarlık ve mühendislik meslek gruplarına açık olmasıdır.
Ortaklık Yapısı Şartı
Kuruluşun ödenmiş sermayesinin nama yazılı hisselerinin tamamı, mimar veya inşaat, makine ve elektrik mühendislerine ait olmalıdır. Ayrıca şirketin ticaret sicilindeki faaliyet konusu yalnızca yapı denetimi olarak belirlenmelidir; kuruluş başka bir ticari faaliyette bulunamaz.
Asgari Personel (Denetçi) Şartı
Yapı denetim kuruluşunun izin belgesi alabilmesi için bünyesinde asgari olarak şu beş denetçinin bulunması ve her birinin ilgili disiplindeki denetim sorumluluğunu üstleneceğine dair taahhütname vermesi gerekir:
- Bir proje ve uygulama denetçisi mimar
- Bir proje ve uygulama denetçisi inşaat mühendisi
- Bir uygulama denetçisi inşaat mühendisi
- Bir proje ve uygulama denetçisi makine mühendisi
- Bir proje ve uygulama denetçisi elektrik mühendisi
Ortakların ve Denetçilerin Münhasıran Çalışma Yükümlülüğü
Yapı denetim kuruluşunda ortak ya da denetçi/teknik personel olarak görev almanın getirdiği en önemli yükümlülüklerden biri, bu kişilerin başkaca mesleki ve inşaat işleriyle ilgili ticari faaliyette bulunamaması, laboratuvarlarda ortak olamaması veya görev alamamasıdır. 4708 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca, bu yasağa aykırı davranan yapı denetim kuruluşu ortaklarına, denetçi mimar ve mühendislerine ile diğer teknik elemanlarına, İl Yapı Denetim Komisyonunun teklifi üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce 10.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Dolayısıyla bir yapı denetim firması kuracak kişilerin, kendilerinin ve ortak olacakları diğer kişilerin bu münhasıran çalışma yükümlülüğüne uygun bir konumda olup olmadığını başvuru öncesinde değerlendirmesi gerekir.
Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
Kuruluş ortakları, faaliyette bulunulacak ili belirten bir dilekçeyle Bakanlığa başvurur. Dilekçeye eklenmesi gereken başlıca belgeler şunlardır:
- Sermaye yapısını ve faaliyet konusunu gösteren ticaret sicil gazetesi
- Ticaret veya sanayi odası kayıt belgesi
- Ortakların diploma suretleri, taahhütnameleri, meslek odası kayıt belgeleri, adli sicil kaydı bulunmadığına dair beyanları, noter tasdikli imza sirküleri ve T.C. kimlik numaraları
- Denetçi personelin taahhütnameleri, denetçi belgeleri, noter tasdikli imza beyanları ve T.C. kimlik numaraları
Belgelerin uygun bulunması hâlinde Yapı Denetim Komisyonu tarafından yapı denetim izin belgesi düzenlenir. Bu belge üç yıl için geçerlidir; süresi içinde vize ettirilmezse kullanılamaz.
İl Bazında Kontenjan (Kota) Sistemi
Yapı denetim firması kurmak isteyenlerin genellikle gözden kaçırdığı en önemli nokta, izin belgesinin yalnızca yukarıdaki şartların sağlanmasıyla otomatik olarak verilmediğidir. Yapı Denetim Komisyonu, Kanunun uygulandığı her il için o ilde faaliyet gösterebilecek azami yapı denetim kuruluşu sayısını hesaplar; bu sayı, ildeki toplam denetlenen inşaat alanının 360.000 m² olan kuruluş yetki sınırına bölünüp bulunan sonuca %10 ilave edilmesiyle belirlenir. Hesaplanan bu sayı, o ilde hâlihazırda faaliyet gösteren kuruluş sayısını aşmıyorsa yeni başvurular değerlendirmeye dahi alınmaz; başvurular sıraya konularak, ancak mevcut bir kuruluşun izin belgesinin iptali veya ildeki yapı denetim hacminin büyümesi hâlinde değerlendirilir. Bu nedenle bir yapı denetim firması kurmadan önce, kurulması planlanan ildeki mevcut kontenjan durumunun araştırılması büyük önem taşır.
Kuruluş Sonrası Uyum Yükümlülüğü
İzin belgesinin alınması, sürecin sonu değil başlangıcıdır. Yapı denetim kuruluşları, faaliyetleri süresince de 4708 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta öngörülen esaslara göre denetim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; bu yükümlülüklere aykırılık hâlinde kuruluş hakkında idari para cezası, yeni iş almaktan men veya ağır hâllerde izin belgesinin iptali ve teminatın irat kaydedilmesi gibi yaptırımlar uygulanabilir. Bu yaptırımların kapsamı ve hesaplanma yöntemi, sitemizdeki idari para cezası hesaplama aracı ve ilgili makalelerimizde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Yapı denetim kuruluşu kurma süreci; ortaklık yapısından personel şartlarına, il bazlı kontenjan durumundan izin belgesi başvurusuna kadar birçok teknik ve hukuki detay barındırır. Başvuru öncesinde hukuki danışmanlık alınması, hem başvurunun reddedilme riskini azaltır hem de olası zaman kaybını önler.
1Yapı denetim firması nasıl kurulur?+
Ortaklarının tamamı mimar veya inşaat, makine, elektrik mühendislerinden oluşan ve faaliyet konusu münhasıran yapı denetimi olan bir şirket kurularak, bünyesinde asgari beş denetçinin istihdam edilmesi ve gerekli belgelerle birlikte Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına başvurulması gerekir. Başvurunun kabul edilebilmesi için ayrıca faaliyet gösterilmek istenen ildeki yapı denetim kuruluşu kontenjanında yer bulunması şarttır.
2Yapı denetim şirketi kurmak için sermaye şartı var mı?+
Mevzuat, belirli bir asgari sermaye tutarı öngörmez; bunun yerine kuruluşun ödenmiş sermayesinin nama yazılı hisselerinin tamamının mimar veya inşaat, makine ve elektrik mühendislerine ait olmasını ve şirketin faaliyet konusunun yalnızca yapı denetimi olarak belirlenmesini şart koşar.
3Yapı denetim izin belgesi kaç yıl geçerlidir?+
Yapı Denetim Komisyonunca düzenlenen izin belgesi üç yıl süreyle geçerlidir. Bu sürenin sonunda vize ettirilmeyen izin belgesinin kullanımına izin verilmez.
4Her ilde yapı denetim firması açılabilir mi?+
Hayır. Yapı Denetim Komisyonu her il için o ilde faaliyet gösterebilecek azami kuruluş sayısını, ildeki denetlenen inşaat alanına göre hesaplar. Hesaplanan kontenjan zaten doluysa yeni başvurular sıraya alınır ve ancak mevcut bir kuruluşun izni iptal olduğunda veya kontenjan büyüdüğünde değerlendirilir.