16.05.2024 Tarihli Danıştay Kararı – Yapı Denetim
T.C. DANIŞTAY Altıncı Daire Kararı
Esas : 2023/1314
Karar : 2024/3125
Karar Tarihi : 16.05.2024
ÖZET: Bir meslek odaları birliği tarafından, Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği’nde 23.12.2022 tarihinde yapılan değişiklikle denetçi mimar/mühendisler ve yardımcı kontrol elemanları için getirilen “75 yaş sınırı”nın (bu yaşı dolduranların şantiye mahallinde denetim görevi yürütememesi) iptali ve dayanak kanun hükmünün Anayasa Mahkemesi’ne gönderilmesi istemiyle açılan bu davada, Danıştay Savcısı, sınırlamaya ilişkin somut bir bilimsel veya teknik veri ortaya konulmadığından hükmün çalışma özgürlüğünü ölçüsüz biçimde sınırladığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmasını önermiştir. Danıştay Altıncı Dairesi ise savcı görüşüne katılmayarak, fiziksel yeterliliklerin ilerleyen yaşla azalabileceği ve denetim zafiyetlerinin önlenmesinin meşru bir amaç olduğu gerekçesiyle Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulmamış, düzenlemenin kanuna uygun olduğunu tespit ederek davanın reddine karar vermiştir. Karar, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında yapı denetim sisteminde getirilen yaş sınırlamasının hukuki dayanağını tartışan ve savcı ile daire arasındaki belirgin görüş ayrılığını yansıtan güncel bir emsaldir.
DAVACI: … Odaları Birliği VEKİLİ: Av. …
DAVALI: … Bakanlığı – ANKARA VEKİLİ: Hukuk Müşaviri …
DAVANIN KONUSU: 23/12/2022 tarih ve 32052 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 3. maddesiyle ana Yönetmeliğin 14. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde değişiklik yapılmasına ilişkin kısmı ile aynı maddeye eklenen 9. fıkranın; 4. maddesi ile değiştirilen ana Yönetmeliğin 15. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “75 yaşını doldurmayan ve” ibaresinin, 4. fıkrasına eklenen “75 yaşını doldurmamak ve” ibaresi ile aynı maddeye eklenen 6. fıkranın; 5. maddesinin ana Yönetmeliğin 16. maddesinin 2. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin kısmı ile 6. fıkrasında yer alan “75 yaşını doldurmuş olma” ibaresinin; Yönetmeliğin 19. maddesi ile değiştirilen ana Yönetmeliğin EK-6 Form-4’te yer alan “75 yaşını doldurmuş olma” ibaresinin ve EK-17 Form 15’te yer alan ilgili ibarenin iptali ve ilgili Yönetmeliğin dayanağı olan 4708 sayılı Kanunun 2. maddesinin 2. fıkrasının son cümlesinde yer alan “Yetmiş beş yaşını dolduran denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanları, yapı denetim kuruluşu adına, şantiye mahallinde yapının denetimi görevini yürütemezler.” ibaresinin iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurulması istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI: Dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 4708 sayılı Kanunun 2. maddesindeki ilgili ibarenin Anayasanın 2., 5., 10., 12., 13., 17., 48., 49. ve 135. maddelerine aykırı olduğu, yapılan bu düzenleme ile hiçbir bilimsel ve teknik kriter olmaksızın meslek mensuplarının hak ve yetkilerinin kısıtlandığı, çalışma hakkına ulaşımın keyfi biçimde sınırlandırıldığı, belirli bir yaşın üzerinde olan meslek mensuplarının çalışma hayatından dışlandığı, yalnızca yaşa dayalı yasağın bireylerin kendilerini gerçekleştirebilmelerine engel olduğu ve eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil ettiği; ayrıca dava konusu düzenleme ile ilgili Yönetmeliğin 14. maddesine eklenen 9. fıkra ile 75 yaşını dolduran meslek mensuplarına “proje ve uygulama denetçisi” belgesi verilmesine karşın bu kişilerin şantiye mahallinde yapının denetimi görevini yürütmesine izin verilmeyeceğinin kurala bağlandığı, bu durumun Yönetmeliğin bütününde çelişki yarattığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI: Usule ilişkin olarak, davacının dava açmakta menfaatinin bulunmadığı, davanın süresinde olmadığı; esasa ilişkin olarak, şantiyelerde görev almaları öngörülen denetim personeli için gerekli olan fiziksel yeterliliklerin ilerleyen yaş ile birlikte azalma göstermesi nedeniyle 4708 sayılı Kanunun 2. maddesine 7410 sayılı Kanunun 15. maddesi ile ilgili cümlenin eklendiği, bu hükümle ortaya çıkabilecek denetim zafiyetlerinin önlenmesinin amaçlandığı, kamudaki mimar ve mühendislerin de görevlerinin 65 yaşında sona erdiği, yapı denetim faaliyetinin de kamu hizmeti niteliğinde olduğundan yaş sınırının getirilmesinin hukuka uygun olduğu, düzenlemeyle denetçi mimar ve mühendislerin çalışma haklarının tamamen ellerinden alınması gibi bir durumun söz konusu olmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …’IN DÜŞÜNCESİ: Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI …’IN DÜŞÜNCESİ: Dava, 23/12/2022 günlü, 32052 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik değişikliğinin ilgili hükümlerinin iptali ile 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanununun 2. maddesinde yer alan ilgili ibarenin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması istemiyle açılmıştır. Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
4708 sayılı Kanunun 2. maddesinin 2. fıkrasına 15.06.2022 günlü, 31867 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7410 sayılı Kanunun 15. maddesi ile “Yetmiş beş yaşını dolduran denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanları, yapı denetim kuruluşu adına, şantiye mahallinde yapının denetimi görevini yürütemezler.” cümlesi eklenmiş ve bu düzenlemeye dayalı olarak dava konusu yönetmelik değişikliği yapılmıştır. 7410 sayılı Kanunun 15. maddesinin gerekçesinde, şantiyelerde görev almaları öngörülen denetim personeli için gerekli olan fiziksel yeterliliklerin ilerleyen yaş ile birlikte azalma gösterdiği ve bu nedenle ortaya çıkabilecek denetim zafiyetlerinin önüne geçilmesi amacıyla madde ile yaş sınırı getirildiği açıklamasına yer verilmiş, madde hükmünün görüşmelerinde yaş sınırı 75 olarak kabul edilerek yasalaşmıştır.
4708 sayılı Kanun ile 3194 sayılı İmar Kanununda yer alan fenni mesul müessesesinin yerine tüzelkişiliğe sahip, işlem ve faaliyetleri bakanlığın denetimine tabi olan yapı denetim kuruluşları tarafından yasa kapsamında kalan yapıların proje ve yapı denetiminin sağlanması düzenlenmiştir. Bu kuruluşların kamu güvenliği ve kamu yararı amacıyla yaptıkları denetimler teknik inceleme yapmak, ilgili yerlere rapor, bilgi ve görüş verme şeklinde olup, idari işlem yapma yetkileri bulunmamaktadır.
Anayasa’nın 13. maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa’nın 48. maddesinde herkesin dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahip olduğu, 49. maddesinde de çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi olduğu kurallarına yer verilmiştir.
4708 sayılı Kanunun amacı can ve mal güvenliğini teminen, yapıların ruhsat ve ekleri ile mevzuata uygun olarak yapılması için denetlenmesini sağlamaktır. Yasanın bu amacının gerçekleştirilmesi bakımından yapı denetim faaliyeti kapsamında şantiyelerde yapılacak denetimin niteliği gereği bu görevi üstlenecek olan mimar, mühendis ve yardımcı kontrol elemanlarının fiziksel ve mental yeterliliklerinin bulunması gerektiği kuşkusuz olup, bu hususun saptanmasına yönelik olarak koşulların idarece yapılacak düzenlemelerle belirlenebileceği açıktır. 4708 sayılı Yasanın 2. maddesine 7410 sayılı Yasanın 15. maddesi ile eklenen cümleyle şantiyede denetim görevi için 75 yaş sınırı getirilmişse de, sınırlamaya yönelik olarak herhangi bir teknik veya bilimsel veri ortaya konulmadığından, kuralın çalışmanın engellenmesi, çalışma özgürlüğünün sınırlandırılmasına yol açacak nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır.
Davalı idare tarafından, depremlerde yaşanan yıkıcı sonuçların 75 yaşını dolduran yapı denetim personelinin görevini yerine getirememesinden kaynaklandığına yönelik somut bir veri sunulmadığı gibi, kamu kurum veya kuruluşu olmayıp tüzel kişiliğe sahip olan yapı denetim kuruluşlarında denetçi belgesi almış olan mimar ve mühendislerin kamu görevlisi olmadığı, dolayısıyla kamu görevlilerine getirilen sınırlamaların gerekçe oluşturamayacağı açıktır. Yukarıda açıklanan nedenlerle 4708 sayılı Yasanın 2. maddesine 7410 sayılı Yasanın 15. maddesi ile eklenen cümlenin Anayasa’nın 13, 48 ve 49. maddelerine aykırı olması nedeniyle Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. Anayasa’ya aykırılık iddiası ciddi bulunmayarak Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar verilmediği takdirde ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE – MADDİ OLAY: 23/12/2022 tarih ve 32052 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin ilgili maddeleriyle ana Yönetmeliğin 14., 15., 16. maddelerinde ve EK-6, EK-17’sinde 75 yaş sınırına ilişkin düzenlemeler yapılması üzerine, bu değişikliklerin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bu dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT: 4708 sayılı Kanunun 1. maddesinin 3. fıkrasının (n) bendinde yardımcı kontrol elemanı; denetçi mimar ve mühendislerin sevk ve idaresi altında görev yapacak olan mimar ve mühendisler ile Bakanlıkça sınırları belirlenen yapı grubu ve inşaat alanına kadar olan yapılarda mimar ve mühendisler yerine yapı denetimi faaliyetlerine katılabilen teknik öğretmen, yüksek tekniker, tekniker ve teknisyenleri ifade eder şeklinde tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 2. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “Yapı denetim kuruluşları; denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanları istihdam eder.” hükmüne 15.06.2022 günlü, 31867 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7410 sayılı Kanunun 15. maddesi ile “Yetmiş beş yaşını dolduran denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanları, yapı denetim kuruluşu adına, şantiye mahallinde yapının denetimi görevini yürütemezler.” cümlesi eklenmiştir. Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 14. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendinde yer alan düzenleme, 23/12/2022 tarihli değişiklikle denetçi adaylarından şantiye mahallinde yapının denetim görevini yapacak mimar ve mühendislerin 75 yaşını doldurmamış olmaları şartı eklenerek değiştirilmiş; aynı maddeye, 75 yaşını dolduran mimar ve mühendisler için taleplerine göre proje ve uygulama denetçisi belgesi düzenlenebileceği ancak bu kişilerin şantiye mahallinde denetim görevi yürütemeyeceği yönünde 9. fıkra eklenmiştir. Benzer şekilde 15. ve 16. maddelerde de yardımcı kontrol elemanları ve denetçilerin 75 yaşını doldurmamış olması şartı getirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME – Usul Yönünden: Davalı tarafından davanın süresinde açılmadığı ileri sürülmüş ise de, dava konusu Yönetmeliğin 23.12.2022 günlü Resmi Gazetede yayımlanmasından sonra altmış günlük dava açma süresi içinde 17.02.2023 tarihinde açılan davanın süresinde olduğu görülmüştür. Meslek odalarının faaliyet alanına giren konularda oda mensuplarının hak ve çıkarlarını korumak amacıyla hukuka aykırı olarak tesis edildiği sonucuna ulaşılan işlemlere karşı dava açılabileceğinde kuşku bulunmamaktadır.
Esas Yönünden – 1. Anayasaya aykırılık iddiasının incelenmesi: Davacı tarafından, 7410 sayılı Kanunun 15. maddesi ile eklenen ilgili cümlenin Anayasanın 2., 5., 10., 12., 13., 17., 48., 49. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de; anılan hükmün gerekçesinde, şantiyelerde görev almaları öngörülen denetim personeli için gerekli olan fiziksel yeterliliklerin ilerleyen yaş ile birlikte azalma gösterdiği ve bu nedenle ortaya çıkabilecek denetim zafiyetlerinin önüne geçilebilmesi amacıyla yaş sınırı getirildiği belirtildiğinden, getirilen hükmün denetim faaliyetinin iyi yürütülmesi adına meşru bir amaca yönelik olduğu ve sadece uygulama denetimine ilişkin olarak yaş sınırı öngörüldüğünden gereklilik ve ölçülülük kriterini taşıdığı anlaşılmış olup, bu nedenle davacının anılan maddeye ilişkin Anayasaya aykırılık iddiası yerinde bulunmamıştır.
2. Dava konusu edilen Yönetmelik düzenlemelerinin incelenmesi: Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, yapı denetim kuruluşunun, denetimini üstlendiği proje ve yapım işlerinde Kanun ve Yönetmelik hükümleri ile belirlenmiş görevlerini, denetçi mimar ve mühendisler eliyle ve bunların sevk ve idaresi altında görev yapacak yardımcı kontrol elemanlarıyla yürüteceği, söz konusu görevleri üstlenebilmek için hem mimar ve mühendislerin hem de yardımcı kontrol elemanlarının bir takım deneyim ve niteliklere sahip olmalarının arandığı anlaşılmaktadır. 4708 sayılı Kanunun 2. maddesinin 2. fıkrasında yer alan hükme 7410 sayılı Kanunun 15. maddesi ile eklenen cümleyle 75 yaşını dolduran denetçi mimar ve mühendisler ile yardımcı kontrol elemanlarının şantiye mahallinde denetim görevi üstlenemeyecekleri düzenlenmiş olup, 23/12/2022 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle bu düzenlemeye uygun olarak dava konusu hükümler getirilmiştir. Anayasanın 124. maddesine göre, kamu tüzelkişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği açıktır. Bu itibarla, dava konusu düzenlemelerde; yukarıda yer verilen dayanağı Kanun maddesine, Kanunun can ve mal güvenliğini teminen, imar planına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması yönündeki amacına, hizmet gereklerine ve kamu yararına aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam …-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca …-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.