Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakkında Kanun
Kanun Numarası : 1164
Kabul Tarihi : 29/4/1969
Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 10/5/1969 Sayı : 13195
Not: Bu Kanun, eski adıyla “Arsa Ofisi Kanunu” olarak bilinir; 8/12/2004 tarihli ve 5273 sayılı Kanunla adı “Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakkında Kanun” olarak değiştirilmiş ve Arsa Ofisi Genel Müdürlüğünün görevleri Toplu Konut İdaresi Başkanlığına (TOKİ) devredilmiştir. Kanundaki “Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü” ibareleri bugün TOKİ’yi ifade eder. Kanun, sitede ayrıca yayınlı olan Toplu Konut Kanunu’nu (2985) tamamlayan bir düzenlemedir: 2985 sayılı Kanun TOKİ’nin konut üretimi/finansmanını, bu Kanun ise TOKİ’nin arsa üretimi, kamulaştırma ve arsa tahsisi yetkilerini düzenler.
Madde 1 – Amaç: (Değişik: 8/12/2004-5273/4 md.) Bu Kanunun amacı; arsaların aşırı fiyat artışlarını önlemek üzere tanzim alış ve satışı yapmak; konut, sanayi, eğitim, sağlık ve turizm yatırımları ve kamu tesisleri için arazi ve arsa sağlamaktır. Bu Kanunda yazılı görevler Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülür.
Madde 2 – Görev ve yetkiler: TOKİ; konut, sanayi, eğitim, sağlık ve turizm yatırımları ve kamu tesisleri için anlaşma, devir, satın alma yolu ile ve benzeri şekillerde arazi ve arsa sağlamaya, arsa stoku ve tanzim satışları yapmaya, sağladığı arazi ve arsaları olduğu gibi veya plânlayarak, altyapı tesislerini kısmen veya tamamen ikmal ederek ihtiyaç sahiplerine satmaya, kiralamaya, trampaya, irtifak hakkı tesis etmeye yetkilidir. TOKİ, bu Kanun amaçları çerçevesinde kullanacağı taşınmaz malların harita, imar, uygulama ve parselasyon plânlarını yapar veya yaptırır; bu plânlar 3194 sayılı İmar Kanunu hükümlerine göre işlem yapılarak onanır ve kesinleşir.
Madde 6 – Mali muafiyet: (Değişik: 19/6/1994-KHK-542/4 md.) Arsa alımı ve satımı, harita, planlama, kamu tesis ve hizmetlerinin yapılması, diğer döner sermaye işlemleri Muhasebe-i Umumiye Kanunu ile Devlet İhale Kanununa tabi değildir.
Madde 8 – Bildirim yükümlülüğü: Hazine, belediye, özel idare ve Vakıflar İdaresi, satışa çıkaracakları arazi ve arsaları satış muamelesine girişmeden önce TOKİ’ye bildirmekle yükümlüdür.
Madde 9 – Kamulaştırma yetkisi: (Değişik: 28/6/2001-4698/8 md.) TOKİ; konut, sanayi, eğitim, sağlık ve turizm yatırımları ile kamu tesisleri için gerçek ve tüzel kişilere ait arazi ve arsaları ve bunlar içerisinde veya üzerinde bulunan muhdesatı Bakan onayı ile kamulaştırmaya yetkilidir.
Madde 10 – Şuf’a (önalım) hakkı: (Değişik: 19/6/1994-KHK-542/6 md.) TOKİ; plânlamayı öngördüğü ve ilgili tapu idarelerine bildirmiş bulunduğu sahalardaki arsa ve arazinin satışlarında şuf’a hakkını haizdir. Bu sahalardaki satışlar tapu daireleri tarafından 15 gün içinde TOKİ’ye bildirilir; TOKİ en geç 30 gün içinde şuf’a hakkını kullanacağını bildirip satış bedeli ile harç/masrafları peşin yatırmadığı takdirde bu hakkını kullanmaktan vazgeçmiş sayılır.
Madde 11 – Kullanım amacına uygunluk şerhi: (Değişik: 28/6/2001-4698/9 md.) TOKİ, sattığı veya devrettiği arsa ve arazinin amacına uygun kullanılması için, satış şartlarına uygun altyapı/yapı/tesis yapılmadıkça üçüncü kişilere satış, devir, temlik yapılamayacağı ve haczedilemeyeceği hususunda tapu kayıtlarına şerh koydurmaya yetkilidir.
Madde 12 – Kamu kurumlarının arsa ihtiyacı: Kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar ve kamu kurumları, arsa ihtiyaçlarını TOKİ’ye bildirerek TOKİ eliyle karşılamak zorundadır (talep 4 ay içinde karşılanamazsa bu zorunluluk kalkar).
Madde 13 – Değer artışının vergilendirilmesi: TOKİ tarafından kamulaştırılan, satın alınan, plânlanan veya kamu hizmet/tesisleri yapılarak değerlendirilen sahalar ile bunların civarındaki arazi/arsaların değer artışlarının vergilendirmede dikkate alınması için TOKİ’ce Maliye Bakanlığına bildirim yapılır.
Madde 14-15 – İşbirliği: Kamu kurum/kuruluşları TOKİ’nin görevleriyle ilgili işlerde gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür. TOKİ, konut/sanayi/turizm bölgeleri oluşturmak isteyen kuruluşlarla teknik işbirliği yapabilir, Maliye Bakanlığının muvafakatiyle belediyelerle ortaklık kurabilir.
Madde 17 – Mal statüsü: TOKİ’nin (bu Kanun kapsamındaki) bütün malları Devlet malı hükmündedir; bunlar aleyhine suç işleyenler Devlet malları aleyhine suç işleyenler gibi cezalandırılır.
Ek Madde 1 – Menkul kıymet ihracı: (Ek: 19/6/1994-KHK-542/8 md.) TOKİ, ürettiği veya üreteceği arsalar karşılığında menkul kıymet ihraç edebilir.
Ek Madde 4 – Hazine arazilerinin bedelsiz devri: (Değişik: 8/12/2004-5273/5 md.) TOKİ’nin talebi, Maliye ve Bayındırlık-İskân bakanlarının müşterek teklifi ve Başbakanın onayı ile belirlenen arsa üretim alanlarındaki Hazineye ait taşınmazlar TOKİ’ye bedelsiz olarak devredilir (kamu hizmetine ayrılan yerler hariç).