Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun
Kanun Numarası : 3091
Kabul Tarihi : 4/12/1984
Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 15/12/1984 Sayı : 18606
Madde 1 – Amaç ve kapsam: Bu Kanun; gerçek veya tüzel kişilerin zilyed bulunduğu taşınmaz mallarla kamu idareleri, kamu kurumları ve kuruluşları veya bunlar tarafından idare olunan veya Devlete ait veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan sahipsiz yerlere veya menfaati umuma ait olan taşınmaz mallara yapılan tecavüz veya müdahalelerin, idari makamlar tarafından önlenmesi suretiyle tasarrufa ilişkin güvenliği ve kamu düzenini sağlar.
Madde 2 – Görev: Taşınmaz mallara tecavüz veya müdahale edilmesi halinde; taşınmaz mal merkez ilçe sınırları içinde ise il valisi veya görevlendireceği vali yardımcısı, diğer ilçelerde ise kaymakamlar tarafından bu tecavüz veya müdahalenin önlenmesine karar verilir ve taşınmaz mal yerinde zilyedine teslim edilir.
Madde 3 – Başvuru: Taşınmaz mala yapılan tecavüz veya müdahalenin önlenmesi için yetkili makamlara başvurmaya, o taşınmaz malın zilyedi (birden fazla ise içlerinden biri) yetkilidir. Kamu idareleri/kurumları/kuruluşları ile tüzel kişilerin başvuruları yetkilileri tarafından yapılır. Köye ait taşınmazlara yapılan tecavüzlerde köy halkından herhangi biri de başvurabilir.
Madde 4 – Başvuru süresi: Yetkililerin, tecavüz veya müdahalenin yapıldığını öğrendikleri tarihten altmış gün içinde idari makama başvurmaları gerekir; tecavüz veya müdahalenin oluşundan itibaren bir yıl geçtikten sonra başvuru yapılamaz. Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerle menfaati umuma ait olan taşınmaz mallara yapılan tecavüzlerde süre aranmaz.
Madde 5 – Soruşturma: Başvuru üzerine, karar vermeye yetkili kişiler veya görevlendirecekleri memur(lar) tarafından yerinde soruşturma yapılır; gerektiğinde teknik eleman ve yardımcı verilir. Kanun kapsamı dışında kaldığı dilekçeden açıkça anlaşılan başvurular, soruşturma yapılmadan yazılı olarak reddedilebilir.
Madde 6 – Şahitlerin dinlenmesi ve karar: Soruşturma memuru tarafların şahitlerini, gerekirse tarafsız kişileri, hazine/özel idare/belediye temsilcilerini, köy muhtar ve ihtiyar kurulu üyelerini dinleyebilir; ifadeler CMK hükümleri dairesinde yeminli alınır. Soruşturma en geç 15 gün içinde tamamlanarak karara bağlanır.
Madde 7 – Kararların kesinliği: Bu Kanuna göre verilen kararlar idari yargı yolu açık olmak üzere kesindir. Açık yazı/hesap hataları kendiliğinden düzeltilir; taşınmaz üzerinde üstün bir hakkı olduğunu iddia edenlerin yargı yoluna başvurması gerektiği kararda belirtilir.
Madde 8 – Tebligat: Soruşturmanın yapılacağı ve kararın yerine getirileceği yer/tarih/saat taraflara tebliğ edilir. Mütecavize tebligat yapılamazsa, durum 3 gün önceden taşınmazın bulunduğu köy/beldede ilan edilir; mütecaviz gelmezse işlemler yokluğunda yapılır.
Madde 9 – Kararın uygulanması: Tecavüz veya müdahalenin önlenmesi kararı, infaz memuru tarafından taşınmaz malın yerinde ve o andaki durumu ile zilyedine, tüzel kişiliğe veya ilgili kamu idaresine teslim edilmesi suretiyle yerine getirilir. Karar gereği, infaz memuruna geldiği tarihten itibaren en geç 5 gün içinde yerine getirilir. Mülki idare amirinin yazılı emri ile güvenlik kuvvetlerince gerekli önlemler alınır.
Madde 10 – Ekim, tesis ve değişiklikler: Tecavüz veya müdahalesi önlenen kişi, taşınmaz üzerinde vücuda getirdiği her türlü ekim, tesis ve değişiklikten dolayı ancak genel hükümler dairesinde (yani ayrı bir hukuk davasıyla) yargı yoluna başvurabilir.
Madde 11 – Gecikmelerin üst makama bildirilmesi: 15 günlük karar süresi veya 5 günlük infaz süresi aşılırsa durum sebepleriyle bir üst makama bildirilir.
Madde 12 – İkinci ve sonraki tecavüzler: Aynı mütecaviz tarafından ikinci defa veya onun yararına başkalarınca yapılan tecavüzlerde de aynı usulle soruşturma yapılır ve karara bağlanır; her iki karara ilişkin dosya, Madde 15’e göre işlem yapılmak üzere adli mercilere gönderilir.
Madde 14 – İhtiyati tedbirler: Başvuru sırasında taraflar arasında mahkemece ihtiyati tedbir kararı verilmiş veya anlaşmazlık dava konusu yapılmışsa bu Kanun hükümleri uygulanmaz. İdari makamca verilmiş bir önleme kararı varken, dava açılmadan adli mercilerce ihtiyati tedbir kararı verilemez.
Madde 15 – İkinci tecavüze ilişkin cezalar: Mahkeme kararıyla teslim edilmeksizin aynı taşınmaza ikinci defa yapılan tecavüz veya müdahale, daha ağır bir suç oluşturmuyorsa: (a) taşınmaz kamu kurum/kuruluşuna ait veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki sahipsiz/umum menfaatine ait yerlerdense 6 aydan 2 yıla kadar, diğer tüzel/gerçek kişilere aitse 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası verilir; (b) silahlı veya birden fazla kişi tarafından yapılırsa ceza bir kat artırılır; (c) taşınmazı paylaşmak/ortaklaşa kullanmak amacıyla iki veya daha çok kişinin birleşmesiyle işlenirse ceza ayrıca 1/3 oranında, birleşenlerden en az biri silahlıysa yarı oranında artırılır.
Madde 17 – Soruşturma ve infaz giderleri: Soruşturma/infaz memurlarının yevmiye ve taşıt giderleri başvuranlarca maliye veznesine yatırılır; masrafların mütecavizden tahsili karara bağlanır ve icra dairesince yerine getirilir.
Madde 18 – Vergi, harç ve resim muafiyeti: Bu Kanuna göre verilen kararlar hiçbir vergi, harç ve resme tabi değildir.
Madde 20 – Yürürlükten kaldırma: 5917 sayılı Gayrimenkule Tecavüzün Def’i Hakkında Kanun kaldırılmıştır.
Ek Madde 1 – (Ek: 5/2/2003-4807/1 md.): Kararın uygulanmasında kilitli ve kapalı taşınmazların açılması zorunludur; gerekirse zorla açtırılır, kilit ve tertipler kırılabilir.
Ek Madde 2 – (Ek: 5/2/2003-4807/1 md.): Taşınmaz içinde bulunan mütecavize ait eşya çıkarılıp mütecavize, vekiline veya hazır değillerse yed’i emin olarak zilyedin uhdesine bırakılır; süresinde (mahalde ise 5, değilse 30 gün) teslim alınmayan eşya bedel takdiri ve ilan sonrası açık artırma ile satılır, artan bedel mütecaviz hesabına Ziraat Bankasına yatırılır.
Not: 3091 sayılı Kanun, taşınmaz mal üzerindeki zilyetliğe yönelik tecavüzlerin — yargı sürecine gerek kalmadan, il/ilçe mülki idare amiri eliyle, ortalama 15+5 günlük hızlı bir idari prosedürle — önlenmesini sağlayan pratik bir mekanizmadır. Yapı denetim ve inşaat hukuku pratiğinde özellikle şu durumlarda gündeme gelir: bir arsanın veya inşaat sahasının üçüncü kişilerce izinsiz işgali/kullanımı, komşu parsel sınırlarının ihlali yoluyla yapılan taşkın inşaat/çit/duvar müdahaleleri, veya kamu arazisi üzerine yapılan izinsiz yapılaşmalar. Kanunun getirdiği en önemli güvence, idari kararın kesin olup yalnızca idari yargı yoluna tabi olması ve tecavüzü önlenen kişinin, arazi üzerinde yaptığı ekim/tesis/yapılar için ayrı bir hukuk davası (Madde 10) açmak zorunda kalmasıdır — yani idari süreç, mülkiyet/tazminat uyuşmazlığını çözmez, sadece fiili durumu hızla eski hale getirir.