Boğaziçi Kanunu
Kanun Numarası : 2960
Kabul Tarihi : 18/11/1983
Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 22/11/1983 Sayı : 18229
Madde 1 – Amaç: Bu Kanunun amacı; İstanbul Boğaziçi Alanının kültürel ve tarihi değerlerini ve doğal güzelliklerini kamu yararı gözetilerek korumak ve geliştirmek ve bu alandaki nüfus yoğunluğunu artıracak yapılanmayı sınırlamak için uygulanacak imar mevzuatını belirlemek ve düzenlemektir.
Madde 2 – Tanımlar: Boğaziçi Alanı, Boğaziçi kıyı ve sahil şeridinden, öngörünüm bölgesinden, geri görünüm bölgesinden ve etkilenme bölgelerinden oluşur. Boğaziçi sahil şeridi, kıyı kenar çizgisi ile 1/5000 ölçekli nazım planında gösterilen hat arasında kalan bölgedir. Öngörünüm bölgesi, sahil şeridine bitişik olan ve 1/1000 ölçekli imar uygulama planında gösterilen bölgedir. Geri görünüm bölgesi, öngörünüm bölgesine bitişik olan 1/5000 ölçekli nazım planında gösterilen coğrafi bölgedir. Etkilenme bölgesi, bu bölgelerin dışında kalan ve onlardan etkilenen bölgedir.
Madde 3 – Genel esaslar: Boğaziçi Alanındaki yapılar bu Kanun hükümlerine ve imar planları esaslarına göre yapılır, aykırı olanlar derhal yıkılır veya yıktırılır. Boğaziçi Alanında kıyılar ancak kamu yararına kullanılır; sahil şeridinde ancak toplumun yararlanacağı dinlenme, gezinti ve turizm tesisleri imar planlarına uygun olmak şartıyla yapılabilir. Boğaziçi Alanında kömür ve akaryakıt depoları, tersaneler ve sanayi tesisleri kurulamaz. İmar planlarında parseller için belirlenen kullanım kararları tapu sicillerine işlenir.
Madde 4-5 – Orman alanları ve yeşil sahalar: Boğaziçi Alanı sınırları içinde Devlet ormanı statüsüne alınacak yerler Boğaziçi İmar Yüksek Koordinasyon Kurulunca kararlaştırılır (kamu kurumlarına ait olanlar bedelsiz Hazineye devredilir, özel mülkiyete ait olanlar kamulaştırılır); bu yerlerde intifa/irtifak hakkı tesis edilemez (Kanunun amacına uygun olanlar hariç). Orman sayılmayan koru, çayır, mesire yeri gibi alanlar yeşil alan sayılır; buralardaki ağaç varlığının yok edilmesi veya tahrip edilmesi yasaktır.
Madde 6-9 – Organlar (ÖNEMLİ NOT — mevcut durum): Kanun aslen Boğaziçi İmar Yüksek Koordinasyon Kurulu, Boğaziçi İmar İdare Heyeti ve Boğaziçi İmar Müdürlüğü adlı üç özel organ kurmuştu. Ancak 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 46. maddesi bu organları kaldırmış ve görev/sorumluluklarını İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile ilgili ilçe belediye başkanlıklarına devretmiştir. Dolayısıyla bugün Boğaziçi Alanındaki imar denetimi, ruhsat/izin işlemleri ve yıkım kararlarının uygulanması fiilen İBB ve ilgili ilçe belediyeleri eliyle yürütülmektedir; Madde 6-9’daki organ tarifleri tarihsel niteliktedir.
Madde 10 – Yapı yoğunluğu sınırları: (Değişik: 3/5/1985-3194/48 md.) “Gerigörünüm” bölgesinde Taban Alanı Kat Sayısı (T.A.K.S.) azami %15 ve 4 kat (H=12.50 m irtifa); “Etkilenme” bölgesinde T.A.K.S. %15 ve 5 kat (H=15.50 m irtifa) geçmemek şartıyla konut yapılabilir. Kat alanı ve irtifa ne olursa olsun yapı sahipleri ruhsat ve iskân alma mecburiyetindedir; bu işlemler yalnızca ilgili ilçe belediye başkanlıklarınca avan ve tatbikat projelerine göre verilir.
Madde 11 – Yapının denetimi: Boğaziçi Alanındaki yapılar, kazı izni verildiği günden itibaren ilgili idarece inşaat ruhsatına ve eklerine göre denetlenir. Denetleme sırasında ruhsat ve eklerine aykırılık tespit edilirse bir tutanak düzenlenir (mal sahibi, müteahhit veya fenni mesul huzurunda; bunlar yoksa inşaatta çalışan herhangi biri yeterli) ve inşaat mühürlenir; mühürlendiğini belirten belge yapının cephesine asılır ve bu, mal sahibine tebliğ edilmiş sayılır.
Madde 12 – Kullanılan yapının denetimi: Kullanma izni verilen yapılar da projelerine ve imar mevzuatına uygunluk bakımından denetlenir; aykırılık tespit edilirse aynı tutanak usulü uygulanır ve aykırı değişiklik/eklentiler Madde 13’e göre yıkılır.
Madde 13 – Yıkım işleri: Şu yapılar yıkılır veya yıktırılır: (a) inşaat ruhsatı olmayan yapılar; (b) ruhsata aykırı yapılmış bölümler; (c) mühürlenerek durdurulmuş yapılara mühürlemeden sonra yapılan ilaveler; (d) kullanma izninden sonra mevzuata aykırı yapılan değişiklik/eklentiler. Yıkım emri, Tebligat Kanunu hükümlerine bağlı kalınmaksızın güvenlik veya belediye zabıta kuvvetlerince tebliğ edilir; tebligat 15 gün içinde tamamlanır (mahalde asılarak da yapılabilir). Tebligattan itibaren 15 gün içinde yapı sahibince yıkılmazsa, yıkım ilgili idarece yapılır ve masrafları %20 fazlasıyla mal sahibi veya müteahhitten tahsil edilir.
Madde 14-17 – Mali hükümler: Boğaziçi ile ilgili idarenin gelirleri arasında genel bütçe yardımları, boğaz köprülerinden geçiş ücretlerinin %10’u, imar harç ve harcamalara katılma paylarının bir misli oranında alınan tutarlar ile bağış/yardımlar sayılır. Yapı hakkı verilmeyen ve ticari geliri olmayan arsalar ile üzerinde kültür/tabiat varlığı bulunan arsalar emlak vergisinden muaftır.
Madde 18 – Ceza hükümleri: Ruhsatsız yapılan yapıların tamamı ile ruhsata aykırı kısımlar Madde 13’e göre yıktırılmakla birlikte, yapı sahipleri, fenni mesulleri ve müteahhitleri bir aydan altı aya kadar hapis ve ağır para cezası ile cezalandırılır; tekrarında ceza 1/3’ünden az olmamak üzere üç katına kadar artırılır; fenni mesullere ayrıca bir yıla kadar meslekten men cezası verilir. İmar mevzuatına aykırı ruhsat verenler veya görevini kötüye kullananlar, fiil daha ağır cezayı gerektirmiyorsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kıyı, sahil şeridi ve öngörünüm bölgesinde doğal yapıyı tahrip edenler iki aydan bir yıla kadar hapis ve ağır para cezası ile cezalandırılır ve doğal yapıyı en geç bir yıl içinde eski hale getirmekle yükümlüdür (aksi halde masraf iki katı ile faildensahibinden müteselsilen tahsil edilir).
Madde 19-21 – Diğer hükümler: Milli Savunma Bakanlığına tahsisli veya savunma amaçlı kullanılan alanlarda bu Kanun uygulanmaz. Bu Kanuna aykırı olan diğer kanun hükümleri (6785 sayılı eski İmar Kanunu vb.) uygulanmaz. Boğaziçi İmar Tüzüğü ve Yönetmeliği ile ilgili idarenin bu alana ilişkin yönetmelikleri ilgili bakanlığın onayından sonra yürürlüğe girer.
Not: Kanunun geçici maddeleri (Geçici 1-13), 1983-1986 arası geçiş dönemine, o dönemki gecekondu/ıslah imar planı süreçlerine ve kurumsal devir işlemlerine özgü tarihsel hükümlerdir; bugün uygulama alanı kalmamıştır ve bu nedenle özetlenmemiştir. Yapı denetim/inşaat hukuku pratiği açısından Kanunun güncel önemi Madde 3 (aykırı yapıların derhal yıkımı ilkesi), Madde 10 (Boğaziçi bölgelerinde TAKS/kat/irtifa sınırları — genel imar mevzuatından daha kısıtlayıcı özel bir rejim), Madde 11-13 (yapı denetimi, mühürleme ve yıkım usulü) ve Madde 18’deki (fenni mesule özel meslekten men cezası dahil) ağırlaştırılmış ceza hükümleridir.