İmar Barışı (Yapı Kayıt Belgesi) — 7143 Sayılı Kanun
Kanun Numarası : 7143
Kanun Adı : Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun
Kabul Tarihi : 11/5/2018
Yayım Tarihi : 18/5/2018
Not: 7143 sayılı Kanun esas itibarıyla kapsamlı bir vergi, SGK primi ve gümrük vergisi affı/yapılandırması kanunudur (Madde 1-15). Yapı denetim ve inşaat hukuku açısından tek ve en önemli hükmü, kamuoyunda “İmar Barışı” olarak bilinen ve 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen aşağıdaki Geçici Madde 16’dır. Ayrıca Kanunun 18-21. maddeleri 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunda değişiklikler yapmıştır; bu değişiklikler sitedeki güncel 4708 sayılı Kanun metnine zaten işlenmiştir.
MADDE 16 — 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici Madde 16 (İmar Barışı / Yapı Kayıt Belgesi)
“GEÇİCİ MADDE 16 – Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapının Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamı üzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacak kayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetveline gelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılı Kanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlık bütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep hâlinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamış veya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerin tamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarına denk gelen alanların terk edilmesi hâlinde yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda, ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması 6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda elde edilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelir kaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 4706 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası hükmü uygulanmaz.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması hâlinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri, 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”
Değerlendirme: Bu düzenleme kamuoyunda “İmar Barışı” olarak anılır ve 31/12/2017 tarihinden önce tamamlanmış, ruhsatsız veya ruhsat/eklerine aykırı yapılara — belirli bir bedel karşılığında — Yapı Kayıt Belgesi verilmesini sağlamıştır. Başvuru süresi (31/10/2018) ve ödeme süresi (31/12/2018) geçmiş olmakla birlikte, verilmiş olan Yapı Kayıt Belgeleri hâlen yürürlüktedir ve pratikte önemli sonuçlar doğurmaya devam etmektedir: bu belgeye sahip yapılarla ilgili yıkım kararları ve tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilmiş, belgeli yapılara geçici altyapı hizmeti (su/elektrik/doğalgaz) bağlanabilmiş, belirli şartlarla yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın kat mülkiyetine geçiş imkânı tanınmıştır. Ancak Yapı Kayıt Belgesi yapının deprem güvenliğini tevsik etmez — madde açıkça “yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır” hükmünü içerir; bu belge yalnızca yapının imar açısından kayıt altına alınmasını sağlar, mühendislik/yapısal bir güvenlik belgesi değildir. Yapı, yeniden yapılana veya kentsel dönüşüme tabi tutulana kadar geçerlidir ve yenileme hâlinde yürürlükteki imar mevzuatı tam olarak uygulanır.