İskân Kanunu
Kanun Numarası : 5543
Kabul Tarihi : 19/9/2006
Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 26/9/2006 Sayı : 26301
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 46
BİRİNCİ BÖLÜM — Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Madde 1 – Amaç: Bu Kanunun amacı; göçmenlerin, göçebelerin, yerleri kamulaştırılanlar ile millî güvenlik nedeniyle yapılacak iskân çalışmalarını, köylerde fiziksel yerleşimin düzenlenmesine ilişkin uygulamaya esas şartları ve alınacak tedbirleri, iskân edilenlerin hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.
Madde 2 – Kapsam: Bu Kanun; yurt dışından gelen göçmenlerin, yerleri kamulaştırılanların, göçebelerin ve millî güvenlik nedeniyle yerlerinin değiştirilmesine karar verilenlerin iskânı ile köylerin toplulaştırılmasına ve fiziksel yerleşimin düzenlenmesine ilişkin hükümleri kapsar.
Madde 3 – Tanımlar: Tarımsal iskân, tarım dışı iskân, fiziksel yerleşim, göçebe, göçmen, serbest göçmen, iskânlı göçmen, münferit göçmen, toplu göçmen tanımlanmıştır. Bakan/Bakanlık: (o dönem) Bayındırlık ve İskân Bakanı/Bakanlığı — günümüzde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
İKİNCİ BÖLÜM — Göçmenlerin Kabulü
Madde 4 – Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olmayan yabancılar ile sınır dışı edilenler ve güvenlik bakımından uygun görülmeyenler göçmen olarak kabul edilmezler.
Madde 5 – Münferit göçmen kabulü: Türk soyundan olup Türkiye’de yerleşmek isteyen, referans gösterilen veya konsolosluğa müracaat eden ve incelemeler sonrası serbest göçmen vizesi alanlar, Hükümetten iskân yardımı istememe şartıyla İçişleri Bakanlığınca serbest göçmen kabul edilir.
Madde 6 – Toplu göçmen kabulü: yabancı ülkelerle yapılan anlaşmalar gereğince, Bakanlar Kurulu kararı ile serbest göçmen olarak kabul olunurlar.
Madde 7 – Türk soyundan olmanın ve Türk kültürüne bağlılığın tayini, Bakanlar Kurulu kararı ile yapılır.
Madde 8 – Geçici barındırma, göçmen belgesi verilmesi ve vatandaşlığa kabul: toplu göçmenler giriş noktalarındaki göçmen kabul merkezlerinde misafir edilir; “Göçmen Belgesi” iki yıl geçerlidir; gerekli işlemler tamamlandıktan sonra Bakanlar Kurulu kararıyla vatandaşlığa alınırlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM — İskân Esasları
Madde 9 – İskân yardımları: Göçmen, göçebe, yerleri kamulaştırılanlar ve millî güvenlik nedeniyle yerleri değiştirilenlerin iskânı; konut/arsa, işyeri/arsa, tarım arazisi/girdi, veya hak sahiplerinin kendi bulacağı konut/işyeri/arazi için krediler verilerek borçlandırma yoluyla yapılır. Yurda kabul edilen göçmenlere barındırma, yiyecek, yakacak, tedavi ve giyecek yardımları yapılır.
Madde 10 – İskânlı göçmenlerin iskânı: Türkiye’ye geldikleri tarihten itibaren iki yıl içinde iskânını istemeyen göçmenler iskân edilemez ve karşılıksız yardımlar kesilir.
Madde 11 – Göçebelerin iskânı: iskân duyurusunun bitiminden sonra 180 gün içinde müracaat etmeyen aileler iskân edilemez.
Madde 12 – Yerleri kamulaştırılanların iskânı: baraj, havaalanı, karayolu, demiryolu, fabrika vb. kamu tesisleri için taşınmazı kamulaştırılan veya iskân planlama etütlerinden en az üç yıl önce kamulaştırma sahasında yerleşmiş olan aileler, talep etmeleri halinde Bakanlıkça gösterilecek yerlerde iskân edilir. İskân planlama etüdünden önce yerini terk etmiş olanlar iskân edilmez.
Madde 13 – (İptal: Anayasa Mahkemesinin 24/9/2008 tarihli ve E.:2006/142, K.:2008/148 sayılı Kararı ile.) Millî güvenlik nedeniyle iskân.
Madde 14 – Gösterilen yerde iskânı kabul etmeyen hak sahiplerinin hak sahiplik durumu Mahalli İskân Komisyonunca iptal edilir; bu aileler ikinci iskân talebinde bulunamaz.
Madde 15 – İskân duyurusu, ilgili köy/kasaba/ilçe merkezlerinde yapılır; usûl ve esasları yönetmelikle belirlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM — Fiziksel Yerleşim Düzenlenmesi
Madde 16 – Kırsal alanda fiziksel yerleşimin düzenlenmesi amacıyla: elverişsiz köylerin nakledilmesi; dağınık yerleşim ünitelerinin toplulaştırılması; afetle parçalanmış köylere ekleme; köy imar planlarının yapılması/onaylanması ve bu planlara göre arsa satışı; uygun konut/işletme tipi projelerinin hazırlanması; rezerv arsalardan satın alan ailelere kredi açılması. (a) ve (b) bentleri için köy seçmen listesindeki kayıtlıların yarıdan fazlasının yazılı müracaatı esastır.
BEŞİNCİ BÖLÜM — İskânda Aile, İskân Komisyonları ve İskân Tedbirleri
Madde 17 – Aile tanımı: karı-koca; evlenmemiş çocuklar ana/babayla birlikte; evli çocuklar/torunlar ile çocuksuz dullar başlı başına; anasız-babasız kardeş çocukları birlikte ve eşit hisselerle bir aile sayılır.
Madde 18 – Merkezi İskân Komisyonu (Bakan başkanlığında) ve Mahalli İskân Komisyonu (mülki amir başkanlığında, bayındırlık-iskân/tapu/maliye/tarım temsilcilerinden) kurulur; hak sahipliği tespiti ve taşınmaz tahsisi bu komisyonlarca yapılır.
Madde 19 – Temlik ve tescil: verilen taşınmazların temlikine vali/kaymakamlar yetkilidir; taşınmazlar aile fertleri adına eşit hisselerle tapuya tescil edilir.
Madde 20 – Mülkiyete ve bedele ilişkin ihtilaflar: temlik tarihinden bir yıl sonra malın kendisine ait olduğunu iddia edenler, el koyma tarihindeki rayiç bedel üzerinden dava açabilir.
Madde 21 – Devir, takyit ve geri alma: verilen taşınmazlar temlik tarihinden itibaren on yıl süreyle satılamaz, bağışlanamaz, terhin edilemez, haczolunamaz. Bu süre içinde işletilmediği, oturulmadığı, satıldığı veya kiraya verildiği tespit edilirse hak sahipliği iptal edilir ve Hazine adına tescil istenir.
Madde 22 – Taşınmazların fuzuli işgalden korunması: en büyük mülki amirin yazılı emriyle kolluk kuvvetlerince boşaltılır ve hak sahiplerine teslim edilir.
Madde 23 – İskân işlerinin yürütülmesi Bakanlığın mahalli teşkilatınca yapılır; yetersizlik halinde vali/kaymakamlar diğer kamu personelini görevlendirebilir.
Madde 24 – Proje kredisi: hayat seviyesi geliştirme projeleri Bakanlık ile ilgili kuruluşlarca hazırlanır.
ALTINCI BÖLÜM — Malî Hükümler
Madde 25 – Gelirler: yardımlar, tazminatlar, taşınmaz satış gelirleri, kamulaştırma bedelleri, geri ödeme tahsilatları genel bütçeye gelir kaydedilir.
Madde 26 – Giderler: arazi/arsa satın alma-kamulaştırma bedelleri, inşaat harcamaları, kredi ödemeleri, barındırma giderleri vb. Bakanlık bütçesinden karşılanır.
Madde 27 – Borçlandırma, teminat ve vadesinde ödenmeyen borçlar: hak sahipleri kamulaştırma/satın alma/maliyet/rayiç bedelleri üzerinden borçlandırılır; taşınmaz bedelleri faizsiz, kredi ve arsa borçları faizlidir; verilen taşınmazlarda Hazine lehine birinci derece ipotek tesis edilir.
Madde 28 – Borçlandırmadan tenkis edilecek değerler: yatırılan kamulaştırma bedelleri borçlandırma bedelinden düşülür.
Madde 29 – Verilen taşınmazların geri alınmasında, evvelce ödenen taksit/giderler iade edilir.
Madde 30 – Karşılıksız iskân yardımları, altyapı, sosyal/kültürel tesisler ve tip projeler karşılıksız yapılır.
Madde 31 – Sarı taahhüt yetkisi: Bakan, yıllık ödeneğin %50’sini geçmemek üzere beş yıla kadar gelecek yıllara sari taahhüde yetkilidir.
Madde 32 – Kamulaştırma bedelleri, vergi/resim/harç kesildikten sonra Bakanlık Merkez Muhasebe Birimi Hesabına yatırılır.
Madde 33 – Kamulaştırmayı yapan kuruluş bütçesine gerekli iskân ödeneği konur.
YEDİNCİ BÖLÜM — Muafiyetler
Madde 34 – Göçmenlerin bir defaya mahsus getirecekleri kullanılmış eşyalar gümrük vergisi ve diğer resim/harçlardan muaftır.
Madde 35 – Vize muameleleri ve iskân yardımına ilişkin evrak her türlü resim ve harçtan muaftır.
Madde 36 – Temlik edilen arsa/arazi/yapılardan veraset ve intikal vergisi, ferağ harcı, damga vergisi alınmaz; tapu senedi harçsız verilir; döner sermaye katkı payı alınmaz.
Madde 37 – Göçmenlerin askerlik muafiyeti 1111 sayılı Askerlik Kanunu esaslarına göre yürütülür.
SEKİZİNCİ BÖLÜM — Çeşitli Hükümler
Madde 38 – Tahsis/devir/temlik edilecek arazi ve arsalar: Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki, Devlet özel mülkiyetindeki kullanılmayan, orta malı, ıslah edilmiş, Bakanlıkça satın alınan/kamulaştırılan ve köy tüzel kişiliğine ait arazi/arsalar kullanılabilir.
Madde 39 – Köy tüzel kişiliğine ait arsa/araziler köy ihtiyar heyeti kararıyla kullanılabilir; satış geliri köy bütçesine kaydedilir.
Madde 40 – Askeri yasak bölge/güvenlik bölgesi sınırlarındaki arazi seçilemez (zorunlu hallerde ilgili kurum onayıyla kullanılabilir).
Madde 41 – Karşılıksız yapılan ortak tesis ve yapılar ilgili tüzel kişilik adına tapuya tescil edilir; bakım/onarımından o tüzel kişilik sorumludur.
Madde 42 – Gönüllü katkı: hizmetlerin hızlandırılması için iskâna tâbi kimselerin gönüllü katkılarından yararlanılır.
Madde 43 – Bu Kanundan önce tamamlanmış iskân uygulamalarının hak ve mükellefiyetleri saklıdır; ihtilaflar önceki mevzuata göre çözülür.
Madde 44 – Tahsili imkânsız veya tahsil gideri alacaktan fazla olan küçük alacakları terkin etmeye Bakan yetkilidir.
Madde 45 – Etüt, araştırma, planlama, projeleme ve uygulama işleri Bakanlıkça yapılır/yaptırılır.
Madde 46 – Yeni yerleşim yerinde elektrik, okul, sağlık evi ve altyapı hizmetleri Bakanlıkça yapılır/yaptırılır.
Madde 47 – Yönetmelik düzenleme yetkisi Bakanlığa aittir; altı ay içinde çıkarılır.
Madde 48 – 7269 sayılı Kanunun ek 7. maddesi ile 2510 sayılı eski İskân Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
Ek Madde 1 – (Ek: 16/5/2012-6306/18 md.) Afet riski veya fen, sanat ve sağlık kurallarına aykırılık ya da Bakanlar Kurulunca belirlenen özel proje alanlarında yapılacak yeniden iskân uygulamaları ve köye dönüş projeleri, Bakanlar Kurulu kararında belirtilen usul ve esaslara göre, orman/mera vasıflı veya Hazineye ait uygun yeni yerleşim yerlerinde bu Kanun hükümlerine göre yapılır. Bu madde, 4708/6306 sayılı Kanunla ilgili yapı denetimi/kentsel dönüşüm bağlantısı olan tek doğrudan hükümdür.
Geçici Maddeler (özet): Geçici Madde 1 (Bulgaristan göçmenleri iskânı, TOKİ görevlendirmesi ve konutların 10 yıl devir/satış yasağı); Geçici Madde 2 (eski 2510 sayılı Kanuna göre hak sahibi olup iskân edilemeyenler için iki yıllık başvuru hakkı); Geçici Madde 3 (yeni yönetmelikler çıkana kadar eski mevzuatın uygulanmaya devamı); Geçici Madde 4 (Ceylanpınar bölgesi göçer ailelerinin iskânı — Şanlıurfa Valiliği komisyonu, Hazineye devir); Geçici Madde 5 (Alaköprü Barajı kapsamında orman içi/kenarı yerleşim halkının iskânı); Geçici Madde 6 (6360 sayılı Kanunla mahalleye dönüşen köylerde madde 16 uygulamasının devamı); Geçici Madde 7 (Sarıkeçili göçebe grubu ile ilgili özel başvuru hakları).
Madde 49 – Yürürlük: Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 50 – Yürütme: Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
Not: Kanun 5608, 5819, 6215, 6306, 6486 ve 6495 sayılı düzenlemelerle ek ve değişikliğe uğramıştır; 13 üncü madde ve 27 nci maddenin 5 inci fıkrası Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Bu Kanun esas olarak göçmen/göçebe/kamulaştırma iskânını düzenler; yapı denetim hukuku ile bağlantısı sınırlı olup temel olarak Ek Madde 1 üzerinden 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu ile ilişkilidir.
EK GÜNCEL DEĞİŞİKLİK — 7181 sayılı Kanun (Kabul: 4/7/2019):
Madde 27’nin birinci fıkrasına, Kanunun 10, 11 ve 12 nci maddeleri kapsamına giren hak sahibi ailelerden sözleşme aşamasında borcunu peşin ödemek isteyenlere borçlandırma bedeli üzerinden %65 oranında indirim yapılacağı hükmü eklenmiştir.